Info
EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur verzamelt, bewaart en onderzoekt de dingen waarmee generaties zich hebben vermaakt. Ze vertellen hoe mensen speelden, luisterden, keken, communiceerden en hun vrije tijd doorbrachten, maar ook hoe technologie, vormgeving, jongerencultuur en onze samenleving veranderden.
Voor scholen brengt EPOCH een deel van die collectie naar de klas met kant-en-klare lespakketten, interactieve activiteiten en erfgoedprojecten. In onze educatieve trajecten werken leerlingen zelf met historische objecten en bronnen en leggen ze verbanden met de populaire cultuur van vandaag.
Fotografie en beeldcultuur onderzoeken aan de hand van oude kermisfoto's, de muziek voor een historisch lunapark samenstellen met vinyl en cassettes of ontdekken hoe een persfoto uiteindelijk nieuws werd: populaire cultuur wordt zo een ingang om het verleden te onderzoeken én er zelf iets mee te doen.
Onze reizende erfgoedkoffers zijn originele Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80. Afhankelijk van het traject zit daar een selectie objecten en bronnen uit de collectie in, samen met opdrachten en een korte handleiding, zodat de leerkracht het traject zelf kan begeleiden. Alles wat nodig is om met de klas aan de slag te gaan, reist mee.
En soms komt niet alleen een iconische koffer naar school. Met PLAYLAND brengt EPOCH een authentiek historisch lunapark naar de speelplaats, waar originele videogames, kermiscultuur en de verhalen die eraan verbonden zijn opnieuw deel worden van de beleving.
EPOCH wil populaire cultuur niet alleen bewaren voor later. We doen er vandaag opnieuw iets mee. We brengen geschiedenis tot leven aan de hand van dingen die leerlingen herkennen, nieuwsgierig maken en vooral graag zelf ontdekken. Erfgoed mag bekeken en onderzocht worden, maar waar mogelijk ook aangeraakt, beluisterd, bespeeld en beleefd.
Aanbod
MIXTAPE · jullie soundtrack voor ons lunapark
Van vinyl tot Spotify: de manier waarop we naar muziek luisteren, ontdekken, verzamelen en delen, is in enkele decennia volledig veranderd.
Hoe ontdekte je nieuwe muziek toen Spotify, YouTube en sociale media nog niet bestonden? Welke platen kocht je? Welke artiesten stonden in de hitlijsten? En welke muziek hoorde bij een avond op de kermis?
Met de cassette ontstond de mixtape, een zelf samengestelde selectie van nummers, opgenomen van platen, andere cassettes of de radio. Een mixtape maken betekende kiezen, ordenen en soms eindeloos wachten tot net dat ene nummer op de radio voorbijkwam. De volgorde was niet toevallig. Je maakte een soundtrack voor jezelf, een gelegenheid of gewoon voor iemand anders. Platenhoezen, tijdschriften en hitlijsten vertellen zo veel meer dan alleen wat mensen graag hoorden. Het zijn tastbare getuigen van technologie, mode, vormgeving en jongerencultuur uit een tijd waarin een muziekcollectie nog letterlijk plaats innam.
MIXTAPE is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Leerlingen werken met originele muziekdragers en andere bronnen uit de collectie van EPOCH zoals vinylsingles, tijdschriften, een top 30, foto's en ander historisch materiaal. Ze onderzoeken niet alleen hoe jongeren muziek ontdekten, in de platenzaak kochten, verzamelden, beluisterden en deelden, maar ook welke muziek populair was in de aan hen toegewezen periode.
Daarna nemen ze zelf de muziekprogrammering van PLAYLAND, een authentiek historisch lunapark van foorkramer Jean Ropers, in handen. Welke platen verdienen een plaats en welke absoluut niet? Leerlingen selecteren, vergelijken en schrappen. Kortom, ze stellen een historisch onderbouwde soundtrack samen.
Wanneer PLAYLAND later op school neerstrijkt, klinkt hun eigen mixtape er ook daadwerkelijk.
Aansluiting bij: geschiedenis · muzikale opvoeding · mediawijsheid · Nederlands
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen historisch besef over muziek- en jongerencultuur door zelf met originele dragers uit een bepaalde periode te werken in plaats van erover te lezen. Ze leren onderbouwde, gedeelde keuzes maken door in groep een beperkte selectie samen te stellen en deze verdedigen. Doordat het eindresultaat een echte, gedeelde playlist wordt die ook effectief te horen zal zijn in PLAYLAND, krijgt hun onderzoek een tastbaar, blijvend resultaat buiten de klas.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen bij EPOCH een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor MIXTAPE wordt zo'n attaché gevuld met originele vinylsingles, cassettes, een draagbare cassettespeler, tijdschriften, hitlijsten en andere historische bronnen, aangevuld met opdrachtkaarten en een korte handleiding voor de leerkracht.
MIXTAPE maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Als voorbereidend traject laat het leerlingen kennismaken met muziek en jongerencultuur als onderdeel van het kermiserfgoed en bouwen ze zelf mee aan de soundtrack van PLAYLAND.
ATTRACT MODE · van lunaparkfaçade tot clickbait
Op de kermis moest een lunapark eerst één ding doen: opvallen. Nog vóór bezoekers een videogame zagen, moesten naam, licht, kleur en façade hun blik vangen. Leerlingen onderzoeken hoe lunaparken zichzelf presenteerden, ontdekken hoe dezelfde strijd om aandacht verderging bij de videogames binnenin en hoe deze vandaag nog altijd doorgaat op sociale media.
Historische foto's van lunaparken vormen het vertrekpunt voor dit onderzoek naar aandacht. Waarom heetten lunaparken Electro 2000, Playland, Step-in Club of Brail? Welke wereld riep zo'n naam op en hoe werd die door gespecialiseerde decorateurs vertaald naar schilderingen, licht en monumentale letters? Populaire cultuur moest glamour, avontuur, moderniteit of fantasie oproepen. Sommige lunaparken pasten hun façade geregeld aan, andere behielden jarenlang grotendeels hetzelfde gezicht. Hoe trek je de aandacht en verandert dat mechanisme doorheen de tijd echt of enkel van medium?
ATTRACT MODE is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht zelf in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Leerlingen werken in kleine teams met historische foto's van lunaparkfaçades, detailbeelden, reclamemateriaal en andere bronnen uit de collectie van EPOCH. Ze analyseren hoe naam, beeld, licht en vormgeving samenwerkten om voorbijgangers te doen stoppen en naar binnen te lokken en welke culturele associaties daarbij werden ingezet. Eenmaal binnen verschuift het onderzoek naar de attract mode, de demonstratiemodus waarin een videogame zichzelf toont wanneer niemand speelt. Aan de hand van korte videoclips onderzoeken leerlingen hoe arcadegames andacht trekken en hoe attract modes onderling verschillen. Tot slot maken ze de sprong naar vandaag. Op sociale media concurreren beelden niet met een cabinet ernaast, maar met wat één swipe verder verschijnt. Leerlingen vergelijken de technieken van façade, attract mode en online beeldvorming en buigen zich over de vraag wanneer aandacht trekken slim vormgeven is en wanneer het clickbait wordt.
Aansluiting bij: geschiedenis · mediawijsheid · Nederlands · kunst
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen visuele en historische geletterdheid door zelf de ontwerpkeuzes achter façades en attract modes te analyseren in plaats van ze enkel te bekijken. Ze leren de technieken herkennen waarmee hun aandacht vandaag online gevangen wordt door die te spiegelen aan tastbare voorbeelden uit dezelfde traditie. Zo verbinden ze de geschiedenis van het lunapark met een kritische, actuele reflectie over clickbait en misleiding. Wanneer belooft een beeld meer dan de inhoud werkelijk biedt?
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor ATTRACT MODE wordt zo'n attaché gevuld met reproducties van historische lunaparkfoto's en detailbeelden van façades, bronnen rond namen en populaire cultuur, opdracht- en observatiekaarten, korte videoclips van attract modes via USB en/of QR-codes en een korte handleiding voor de leerkracht.
ATTRACT MODE maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Als voorbereidend traject laat het leerlingen ontdekken hoe namen, façades, licht, beeld, geluid en beweging werden ingezet om bezoekers en spelers te verleiden en hoe diezelfde strijd om aandacht vandaag verdergaat in thumbnails, posts, reels en clickbait. Van doorlopen naar doorscrollen verandert het medium, maar blijft de vraag dezelfde... Hoe win je de strijd om aandacht?
PLAYLAND · een historisch lunapark komt naar school
Een écht historisch lunapark op de speelplaats? PLAYLAND komt naar school!
Een verdwenen stukje kermiscultuur wordt opnieuw tastbaar, speelbaar en onderzoekbaar voor een nieuwe generatie.
PLAYLAND is een authentiek historisch reizend lunapark, gebouwd door de Belgische wagenbouwer Moeyersons in opdracht van foorkramer Jean Ropers (1939–2026). Vandaag wordt het opnieuw tot leven gebracht als mobiel erfgoedproject van EPOCH - Museum voor populaire cultuur.
Het lunapark zelf vormt een historische bron. De wagen, de geschilderde gevel, reclame, muziek, techniek, historische beelden en verhalen laten leerlingen ontdekken hoe kermiscultuur er bijna 50 jaar geleden uitzag, klonk, werkte en werd beleefd.
Videogames in het lunapark vertellen elk hun eigen verhaal. Iconische spellen als Space Invaders, Galaga, Pac-Man, Donkey Kong, Burger Time, Asteroids en Pole Position maken verschillende aspecten van de pioniersjaren van de videogame tastbaar. Van nieuwe spelgenres, grafisch ontwerp en besturing tot technologische ontwikkelingen en de mensen achter de spellen. Zo biedt Centipede, ontwikkeld door Dona Bailey en Ed Logg, een bijzondere ingang naar de rol van vrouwen in de vroege game-industrie.
De educatieve werking kan al beginnen vóór PLAYLAND op school arriveert: leerlingen gaan zelf aan de slag
Scholen kunnen de komst van PLAYLAND uitbreiden met aanvullende educatieve voortrajecten. Deze lespakketten kunnen ook afzonderlijk worden ingezet, maar krijgen een extra dimensie wanneer leerlingen hun onderzoek, ontwerpen en verwachtingen later in het echte lunapark aan de werkelijkheid kunnen toetsen.
In voorbereidende activiteiten onderzoeken leerlingen historische bronnen over videogames of ontwerpen ze onderdelen van het toekomstige lunapark. Zo kunnen leerlingen bijvoorbeeld een ontwerp maken voor een officiële PLAYLAND-jeton, een soundtrack samenstellen of met historische videogames, ruimte en een fictief budget hun eigen lunapark ontwerpen. Daarbij moeten ze meten, rekenen, keuzes maken en die keuzes beargumenteren. Waarom spreekt een bepaalde flyer hen aan? Kiezen ze voor verschillende genres en periodes of bouwen ze bewust een lunapark rond één concept?
Ook thuis kan het onderzoek verdergaan. Leerlingen kunnen een ouder, grootouder of andere volwassene dezelfde historische flyers laten bekijken en hun keuzes en herinneringen vergelijken. Zo brengt PLAYLAND verschillende generaties met elkaar in gesprek over kermiscultuur.
Elk voortraject vertrekt vanuit een eigen invalshoek en kan afzonderlijk of als onderdeel van een breder vakoverschrijdend traject worden ingezet.
Wanneer PLAYLAND vervolgens op school wordt opgebouwd, komt het onderzoek letterlijk tot leven
Leerlingen staan voor de echte historische wagen en videogames en kunnen de originele arcadeautomaten daadwerkelijk spelen. Tegelijk onderzoeken ze hoe zo'n historisch lunapark werkte en werd beleefd. Ze ervaren verschillende vormen van besturing, beeld en geluid, ontdekken hoe snel spelregels duidelijk worden zonder uitleg of tutorial en observeren hoe spelers elkaar helpen, strategieën overnemen en rond bepaalde machines samenkomen. Leerlingen ervaren hoe spel, ruimte, licht, geluid en muziek samen de typische sfeer en dynamiek van een lunapark creëren.
Wie vooraf met een educatieve module werkte, kan bovendien eigen verwachtingen en keuzes aan de werkelijkheid toetsen. Spreekt een spel dat aantrekkelijk leek op een historische flyer ook aan wanneer je het werkelijk speelt? Werkt een ontworpen opstelling in de echte ruimte? Past de gekozen muziek bij de ervaring? En zouden leerlingen na hun bezoek nog dezelfde machines voor hun eigen lunapark selecteren?
Het spelen van oude videogames heeft ook pedagogische waarde. Leerlingen proberen, falen en beginnen opnieuw. Ze ervaren dat inspanning niet altijd onmiddellijk wordt beloond en ontdekken hoe ze door anderen te observeren nieuwe strategieën kunnen leren. Zo stimuleert de spelervaring doorzettingsvermogen, omgaan met frustratie, observerend leren en leren van elkaar.
Zo wordt PLAYLAND niet alleen een plek waar leerlingen naar kermiserfgoed kijken, maar een plek waar ze het zelf gebruiken, ervaren en onderzoeken. Het is een levend laboratorium voor kermis- en spelcultuur.
Na PLAYLAND: verwerken en reflecteren
Ook nadien kan het traject verdergaan met aanvullende educatieve lespakketten die aansluiten bij wat leerlingen in PLAYLAND hebben gezien, gehoord en ervaren. Zo ontstaat een educatief traject van onderzoeken en ontwerpen, ervaren en beleven, vergelijken en reflecteren.
PLAYLAND is bewust vakoverschrijdend opgevat
Erfgoed en geschiedenis vormen de rode draad, maar hetzelfde historische lunapark biedt aanknopingspunten voor verschillende vakken:
- Geschiedenis & erfgoed: de wagen, historische persfoto's, arcadeflyers en videogames onderzoeken als historische bronnen
- Wiskunde: meten, werken met schaal en oppervlakte, een grondplan maken en binnen ruimte en budget een eigen lunapark samenstellen
- Economie: nadenken over investeringen, kosten, inkomsten, prijszetting en de keuzes die nodig zijn om een lunapark rendabel te exploiteren
- Nederlands: informatie verzamelen en verwerken, keuzes beargumenteren, onderzoek presenteren en kermisherinneringen vastleggen
- Grafische vormgeving & mediawijsheid: historische flyers en de geschilderde gevel van PLAYLAND onderzoeken. Hoe trok een lunapark vroeger de aandacht en welke beeldtaal werkt vandaag nog?
- Muziek: onderzoeken welke muziek bij de kermis- en lunaparkcultuur hoorde, hoe bijvoorbeeld muziek uit de barok haar weg vond naar vroege videogames en hoe piepjes, melodieën en geluidseffecten informeren, waarschuwen, belonen, spanning opbouwen en mee de identiteit van een spel bepalen
- Techniek als erfgoed: onderzoeken hoe historische videogames functioneren en hoe muntmechanismen, beeldschermen, bediening en videospeltechnologie zich ontwikkelden
Leerkrachten hoeven het traject niet zelf uit te werken
PLAYLAND wordt ondersteund door concreet, kant-en-klaar lesmateriaal waarmee leerlingen meteen mee aan de slag kunnen. De opdrachten worden aangepast aan het onderwijsniveau en kunnen aansluiten bij relevante eindtermen en leerplandoelen.
Het lunapark wordt door ons naar de school of naar een andere locatie naar keuze gebracht, ter plaatse opgebouwd en na afloop opnieuw opgehaald. PLAYLAND kan als tijdelijke erfgoedresidentie één, twee of meerdere weken op locatie verblijven. Tijdens die periode kunnen verschillende klassen en vakken met het lunapark aan de slag. Ook samenwerking met nabijgelegen scholen is mogelijk. De duur, locatie en educatieve invulling worden vooraf in overleg bepaald. Voor elke plaatsing geldt een minimumboekingsbedrag; de uiteindelijke prijs is afhankelijk van de concrete invulling.
KABOOM! · toen niemand om stilte vroeg
Een lunapark zag je niet alleen, je hoorde het ook. Muziek speelde door de ruimte terwijl tientallen videogames tegelijk piepten en korte melodieën afspeelden. Daartussen klonken de stemmen van spelers, wachtenden en voorbijgangers.
Geluid was vanaf het begin een belangrijk onderdeel van videogames. Met relatief eenvoudige elektronische klanken moesten spelmakers actie hoorbaar maken. Een geluid kon waarschuwen voor gevaar, punten of een extra leven aankondigen, een botsing of schot versterken of duidelijk maken dat het spel afgelopen was.
Sommige geluiden werden zo herkenbaar dat ze onlosmakelijk met een spel verbonden raakten. Ook zonder speler probeerden games in hun attract mode met beeld én geluid voorbijgangers te lokken.
Maar hoe bewaar je het geluid van een plek die verdwenen is?
KABOOM! is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Aan de hand van geluidsfragmenten van videogames onderzoeken leerlingen een aspect van erfgoed dat op foto's niet te zien is. Ze luisteren eerst naar afzonderlijke geluiden en proberen te achterhalen wat ze horen en welke informatie het geluid aan een speler geeft. Vervolgens bouwen ze laag voor laag het geluidslandschap van een historisch lunapark op. Eén game wordt er twee, dan meerdere speelautomaten, stemmen en uiteindelijk ook muziek. Zo ontdekken ze dat een plek niet alleen een visuele, maar ook een eigen auditieve identiteit heeft.
Daarna vergelijken ze die gedeelde geluidswereld met vandaag. Oortjes, hoofdtelefoons en noise cancelling maken het mogelijk om zelf te bepalen wat we wel en niet horen. Horen twee mensen op exact dezelfde plaats vandaag nog noodzakelijk dezelfde omgeving?
KABOOM! gaat daarbij niet over de vraag of het vroeger stiller, beter of slechter was, maar over hoe onze omgang met omgevingsgeluid veranderde.
Van een gedeeld geluidslandschap naar technologie waarmee we dat landschap steeds meer zelf filteren.
Aansluiting bij: geschiedenis · muzikale opvoeding · STEM
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen een auditief historisch bewustzijn door erfgoed actief te beluisteren en zelf op te bouwen in plaats van het enkel visueel te bestuderen. Ze leren gericht luisteren en geluid interpreteren als informatiedrager, een vaardigheid die zelden expliciet aan bod komt. Zo verbinden ze de verdwenen geluidswereld van het lunapark met een actuele reflectie over hoe technologie van gedeeld omgevingsgeluid naar persoonlijke soundtracks onze ervaring van een plek en van elkaar verandert.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen bij EPOCH een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor KABOOM! wordt zo'n attaché gevuld met geluidsfragmenten, bronnenmateriaal en opdrachtkaarten, aangevuld met een korte handleiding voor de leerkracht.
KABOOM! maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Als voorbereidend traject laat het leerlingen ontdekken dat erfgoed niet alleen iets is wat je kunt zien, maar ook iets wat je kunt horen. Wanneer PLAYLAND later op school neerstrijkt, krijgen ze de kans om even niet te spelen, maar te luisteren. Naar muziek, stemmen en tientallen videogames die samen, misschien wel met hun eigen MIXTAPE , opnieuw het geluid van het lunapark vormen.
RECHT IN DE ROOS · van schietfoto tot selfie
Lang voordat het woord selfie bestond, lieten mensen zich op de kermis fotograferen aan schietkramen.
Waarom wilden mensen vroeger een foto van zichzelf op de kermis mee naar huis nemen en waarom maken we vandaag selfies? Welke beelden bewaren we en welke verdwijnen tussen duizenden andere foto's? Wat zouden onze selfies over vijftig jaar vertellen over wie we waren en de tijd waarin we leefden?
Schietfoto's vormen een bijzonder document van het verstrijken van de tijd. Gezichten veranderen, mensen worden ouder, mode en kapsels wisselen, maar het kermisritueel blijft.
RECHT IN DE ROOS is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht zelf in de klas wordt begeleid.
Centraal staan schietfoto's uit de collectie van EPOCH: persoonlijke herinneringen, geschoten op onder meer Turnhout Kermis en de Antwerpse Sinksenfoor die, decennia later, na een publieksoproep met het museum werden gedeeld.
Leerlingen werken met zorgvuldig geselecteerde reproducties en gebruiken de foto's als historische bron. Ze kijken naar gezichten en poses, kleding en kapsels, relaties tussen mensen en naar wat doorheen de jaren verandert of juist hetzelfde blijft.
Vanuit die historische beelden maken ze de sprong naar hun eigen beeldcultuur. Wat is er veranderd sinds de schietfoto plaatsmaakte voor de smartphone? En is de behoefte om een moment vast te leggen en met anderen te delen eigenlijk wel zo verschillend?
Aansluiting bij: geschiedenis · kunst · mediawijsheid · Nederlands
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen historisch besef door authentieke, persoonlijke bronnen te lezen als document van hun tijd in plaats van foto's enkel als illustratie te bekijken. Ze reflecteren op hun eigen beeld- en selfiecultuur door die te spiegelen aan een decennia-oud ritueel met eenzelfde onderliggende behoefte, namelijk een moment vastleggen en delen. Zo verbinden ze kermiserfgoed met een persoonlijke, herkenbare vraag over waarom we onszelf willen vastleggen, toen en nu.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen bij EPOCH een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor RECHT IN DE ROOS wordt zo'n attaché gevuld met een selectie reproducties van historische schietfoto's, aanvullende historische bronnen, opdrachtkaarten voor de leerlingen en een korte handleiding voor de leerkracht.
RECHT IN DE ROOS maakt deel uit van de educatieve werking van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Als zelfstandig traject laat het leerlingen kennismaken met fotografie en beeldcultuur als een bijzonder onderdeel van kermiserfgoed waarin ook lunaparken vol videogames hun plaats hadden.
BLIKVANGER · hoe schermen onze aandacht veroverden
Op het scherm van een arcadegame wordt Crazy Kong gespeeld. In het glas weerspiegelen de speler én de fotograaf die het tafereel vastlegt. Spel, scherm en camera zijn nog drie verschillende dingen. Wie wilde spelen, moest naar het lunapark. Vandaag past diezelfde wereld bijna volledig in onze broekzak.
Vanaf de jaren 70 en 80 werden beeldschermen een vertrouwd onderdeel van lunaparken. Achter het glas van een arcadeautomaat zat een CRT, een beeldbuis waarop één videogame werd gespeeld. Zo'n kast was groot, zwaar en aan één plek gebonden. Wie Pac-Man, Space Invaders of Donkey Kong wilde spelen, moest naar het videospel toe, geld inwerpen en na afloop plaatsmaken voor de volgende speler. Maar het scherm bleef niet in het lunapark staan. Spelcomputers kwamen in huis, draagbare elektronische spellen zoals Nintendo Game & Watch brachten een klein LCD-scherm in de handpalm en uiteindelijk bracht de smartphone steeds meer functies samen op één scherm.
Hoe is het scherm in enkele decennia van een plek waar we naartoe gingen uitgegroeid tot iets dat bijna altijd bij ons is? En wat gebeurde er onderweg met onze aandacht?
BLIKVANGER is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Centraal staan historische apparaten, foto's, advertenties en ander bronnenmateriaal uit de collectie van EPOCH. Leerlingen onderzoeken hoe schermen doorheen de tijd veranderden in formaat, techniek, functie en gebruik. Waar stond het scherm, wat kon je ermee doen, kon je het meenemen en wat moest je doen wanneer je iets anders wilde zien of spelen? Vervolgens reconstrueren ze hoe steeds meer activiteiten (videogames, televisie, fotografie, muziek, kaarten, kranten, agenda's, communicatie) die ooit hun eigen apparaten en plaatsen hadden, vandaag samenkomen op de smartphone. Daarbij gaat het niet alleen over technologie, maar ook over aandacht. Een arcadegame bleef in het lunapark achter zodra de bezoeker vertrok, een smartphone gaat mee naar school, naar huis en zelfs naar bed.
Aansluiting bij: geschiedenis · mediawijsheid · Nederlands · STEM · technologie
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen historisch besef door de evolutie van het scherm zelf te reconstrueren aan de hand van originele bronnen, in plaats van ze verteld te krijgen. Ze leren mediawijs kijken naar hun eigen schermgebruik door het te spiegelen aan een tijd waarin een scherm nog een bestemming was in plaats van een constante metgezel. Zo verbinden ze technologische geschiedenis met een actuele, herkenbare vraag over aandacht en gewoontes.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor BLIKVANGER wordt zo'n attaché gevuld met hitstorische schermen, beeldmateriaal, advertenties en andere bronnen uit de collectie, aangevuld met opdrachten en een handleiding voor de leerkracht. Zo wordt mediageschiedenis geen verhaal dat alleen verteld wordt, maar erfgoed dat leerlingen zelf kunnen bekijken, onderzoeken en vasthouden.
BLIKVANGER maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Het traject vertrekt bij de CRT-schermen van de arcadegames in PLAYLAND en volgt de reis van het scherm van het lunapark tot in het scherm in onze broekzak. Zo ontdekken leerlingen niet alleen hoe schermen veranderden, maar ook hoe ze een steeds grotere plaats in ons dagelijks leven én onze aandacht veroverden.
FRAMING · één beeld, verschillende verhalen
Wat zie je wanneer je naar een foto kijkt? En wat dénk je te zien?
Een persfoto lijkt een moment uit de werkelijkheid gewoon vast te leggen, maar vertelt nooit het volledige verhaal. Wie zijn de mensen op de foto? Waar bevinden ze zich? Wat gebeurde er vlak ervoor of erna? Waarom stond de fotograaf precies daar? Zonder context vullen we ontbrekende informatie vaak zelf in. Wat we zien, wat we denken te zien en wat we uiteindelijk geloven dat er gebeurd is, is niet noodzakelijk hetzelfde. Historische persfoto's van lunaparken vormen het vertrekpunt voor een onderzoek naar fotografie, journalistiek en beeldvorming. Hoeveel van wat we weten over een beeld hebben we er eigenlijk zelf bij verzonnen?
FRAMING is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht zelf in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Leerlingen werken in kleine teams met reproducties van historische persfoto's rond lunaparken en videogamecultuur. Eerst krijgen ze uitsluitend de foto te zien (geen datum, geen plaats, geen fotograaf, geen onderschrift) en maken ze bewust onderscheid tussen wat ze met zekerheid vaststellen en wat ze afleiden. Vervolgens kruipen ze in de huid van een journalist. Op basis van alleen de foto bedenken ze een krantenkop, onderschrift en kort artikel. Pas daarna wordt de oorspronkelijke context onthuld en leggen ze hun eigen versie naast het echte verhaal. Wat klopte, wat bleek anders en waar hadden ze een veronderstelling ongemerkt als feit voorgesteld? Vanuit die ervaring maken ze kennis met framing. Hoe een uitsnede, kop of onderschrift sturen hoe we naar een beeld kijken. Tot slot reist de historische persfoto naar vandaag. Leerlingen maken er een hedendaagse socialemediapost van en onderzoeken wat onderweg verloren gaat en hoe weinig nodig is om duizenden mensen met andere ogen naar hetzelfde beeld te laten kijken.
Aansluiting bij: geschiedenis · mediawijsheid · Nederlands · journalistiek
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen kritische beeldgeletterdheid door zelf te ervaren hoe snel waarneming en veronderstelling door elkaar lopen in plaats van dat verschil enkel uitgelegd te krijgen. Ze leren vragen stellen die ook vandaag essentieel zijn. Wie maakte dit beeld, waarom en welke context ontbreekt? Zo verbinden ze historische persfotografie met een actuele reflectie over hoe selectie, tekst en uitsnede onze blik sturen, van krantenfoto tot socialemediapost.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen bij EPOCH een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor FRAMING wordt zo'n attaché gevuld met reproducties van historische persfoto's, krantenartikels en onderschriften, aangevuld met kijk-, schrijf- en opdrachtkaarten en een korte handleiding voor de leerkracht. Het bronnenmateriaal wordt stap voor stap onthuld. Eerst het beeld, daarna pas het oorspronkelijke verhaal.
FRAMING maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Vanuit historische persfotografie ontdekken leerlingen hoe beelden verhalen worden en hoe selectie, tekst en context onze blik kunnen sturen. Van krantenfoto tot socialemediapost leren ze kritisch kijken naar wat ze zien en wat ze denken te zien.
BLAUWDRUK · ontwerp een historisch lunapark
Een lunapark vol videogames zoals Pac-Man, Space Invaders, Galaga en Centipede was in de jaren 70 en 80 een vertrouwd beeld op de kermis. Maar achter iedere opstelling zaten keuzes.
Een lunapark inrichten is meer dan zoveel mogelijk speelautomaten naast elkaar zetten. De kasten verschillen in afmetingen, vorm en aantal spelers, terwijl bezoekers voldoende ruimte nodig hebben om te spelen en zich te bewegen. Welke cabinets zet je naast elkaar? Welke krijgen een prominente plaats? Hoe gebruik je de beschikbare ruimte zo goed mogelijk? De samenstelling van het aanbod vraagt keuzes: groepeer je games per genre, chronologisch, per fabrikant of op basis van vorm en afmetingen? Zet je bekende titels vooraan om bezoekers te lokken of juist verder naar binnen? Er bestaat niet één juiste oplossing. Elke keuze heeft gevolgen voor de inrichting en werking van het lunapark.
BLAUWDRUK is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door de leerkracht in de klas wordt begeleid. Het kan ook worden ingezet als voortraject bij PLAYLAND.
Leerlingen kruipen in de huid van een foorkramer en ontwerpen in kleine teams hun eigen historisch lunapark. Ze krijgen een plattegrond op schaal en een catalogus met videogames uit de collectie van EPOCH met per toestel de afmetingen, het jaar, de fabrikant, het spelgenre en het aantal spelers.
Historische reclameflyers, foto's en ander bronnenmateriaal helpen hen de videospellen en hun context beter te leren kennen. Maar er zijn beperkingen... Elk toestel krijgt een fictieve aankoopprijs en elk team beschikt over hetzelfde fictieve budget. Alles kopen kan dus niet. Leerlingen meten, rekenen en vergelijken. Past hun selectie binnen het budget én fysiek in het lunapark, is er voldoende bewegingsruimte en is een groot toestel zijn prijs en plaats waard?
Daarna volgt het echte inrichten. Ze bepalen welke toestellen bij elkaar komen, welke een prominente plaats krijgen en hoe bezoekers zich door het lunapark bewegen.
Aan het einde presenteren en verdedigen de teams hun ontwerp. Waarom precies deze games, op deze plaats, met dit budget en deze ruimte?
Aansluiting bij: geschiedenis · wiskunde · STEM · economie
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen ruimtelijk inzicht en rekenvaardigheid door een concreet, begrensd ontwerpprobleem op te lossen in plaats van abstracte oefeningen te maken. Ze leren onderbouwde keuzes maken en die verdedigen, met budget, oppervlakte en publieksstroom als reële beperkingen. Zo verbinden ze historisch besef over de economie van een lunapark met vaardigheden als meten, rekenen en budgetteren in een opdracht waarin er nooit één juist antwoord is.
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80, nog steeds voorzien van de initialen van hun vroegere eigenaars. Ze krijgen bij EPOCH een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor BLAUWDRUK wordt zo'n attaché gevuld met plattegronden, reproducties van historische arcadeflyers, budget- en opdrachtkaarten en een korte handleiding voor de leerkracht.
BLAUWDRUK maakt deel uit van de educatieve werking rond PLAYLAND, het historisch reizende lunapark van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Als voorbereidend traject laat het leerlingen ontdekken hoeveel praktische en economische keuzes achter de inrichting van een lunapark schuilgaan. Ze meten, rekenen, budgetteren, selecteren en richten stap voor stap hun eigen lunapark in.
KIESKEURIG · van videotheek tot algoritme
Een film kiezen betekende ooit naar de videotheek gaan, langs honderden VHS-hoezen lopen en hopen dat de film die je wilde zien nog beschikbaar was. Geen streaming, geen zoekbalk en geen aanbevelingen die speciaal voor jou waren geselecteerd.
In de jaren 80 was de videotheek een vertrouwd onderdeel van populaire cultuur. Films stonden per genre in rekken, nieuwe releases kregen een opvallende plaats en naast posters moest de VHS-hoes om aandacht vechten. Felle kleuren, spectaculaire scènes, bekende acteurs, sensationele slogans en soms schaars geklede mannen of vrouwen moesten ervoor zorgen dat juist die videocassette uit het rek werd genomen. Maar hoe betrouwbaar was die verpakking? Beloofde de hoes werkelijk de film die je te zien kreeg ? Hoe koos je uit dat enorme aanbod? Wie of wat bepaalde welke film uiteindelijk mee naar huis ging?
KIESKEURIG is een kant-en-klaar zelfstandig lespakket dat door leerkracht in de klas wordt begeleid.
Leerlingen reconstrueren aan de hand van originele VHS-cassettes, hoezen en historisch bronnenmateriaal een bezoek aan de videotheek. Ze ontdekken hoe het huursysteem werkte, waarom je een lidkaart nodig had, hoe films werden gepresenteerd en welke regels bij het huren hoorden. Ze kiezen zelf films op basis van hoes, titel, genre, acteurs en actrices en ervaren wat er gebeurt wanneer hun eerste keuze niet beschikbaar is. En wat als ouders geen videorecorder hadden?
Ook ontdekken ze hoe anders het kijken zelf verliep. Een videocassette moest binnen een bepaalde termijn bekeken en teruggebracht worden en na afloop hoorde je ze terug te spoelen voor de volgende huurder. Trailers en copyrightwaarschuwingen gingen soms aan de film vooraf, terwijl de videorecorder het ook mogelijk maakte televisieprogramma's op te nemen en gehuurde videobanden illegaal te kopiëren.
Daarna maken de leerlingen de sprong naar vandaag. De VHS-hoes werd een thumbnail, het rek met nieuwe films een digitaal aanbod en naast tips van anderen verschenen gepersonaliseerde aanbevelingen van algoritmes. Wat is er veranderd aan de manier waarop we films vinden en kiezen? Hebben we nu meer keuze of wordt onze keuze juist op een andere manier gestuurd? Hoe kieskeurig kunnen we eigenlijk zijn als iemand anders mee bepaalt waaruit we kiezen?
Aansluiting bij: geschiedenis · mediawijsheid ·Nederlands · STEM · technologie
Educatieve meerwaarde: Leerlingen ontwikkelen historisch besef door zelf een videotheekbezoek te reconstrueren aan de hand van originele objecten in plaats van erover te lezen. Ze leren kritisch kijken naar hoe verpakking en marketing keuzes sturen door de VHS-hoes te vergelijken met de manier waarop thumbnails en algoritmes vandaag hun aandacht vangen. Zo verbinden ze de geschiedenis van de videotheek met een actuele vraag over keuzevrijheid. Kiezen we nog zelf, of wordt er voor ons gekozen?
De verpakking van het lespakket heeft zelf een geschiedenis. EPOCHs erfgoedkoffers zijn iconische Samsonite-attachés met cijferslot uit de jaren 80. Ze krijgen een nieuwe bestemming als reizende dragers van erfgoed en populaire cultuur.
Voor KIESKEURIG wordt zo'n koffer gevuld met videocassettes, hoezen, historisch videotheekmateriaal, opdrachtkaarten en een korte handleiding voor de leerkracht.
KIESKEURIG maakt deel uit van de educatieve werking van EPOCH - Museum voor Populaire Cultuur.
Van lidkaart, filmhoes, fast forward en rewind tot thumbnail, streaming en algoritme ontdekken leerlingen hoe technologie niet alleen de manier veranderde waarop we films kijken, maar ook hoe we ze vinden, kiezen en beleven.