Hoe koppel je het muzische aan wereldoriëntatie?

‘Co-teachen met een leraar van de academie is niet iets vrijblijvends. Het is doelgericht werken’, zegt directeur Eva Vandersypen van de Sint-Albertschool in Sint-Jans-Molenbeek. ‘En wij zijn niet gewoon een tweede paar handen in de klas,’ benadrukt Ellen Janssens, directeur van de Sint-Lukasacademie. Hoe zij het muzische aan wereldoriëntatie koppelen, vertellen ze samen met hun team.

Bovenaanzicht van jongetje dat blaadjes aan het tekenen is. Rondom hem liggen er verschillende soorten blaadjes op de tafel.
""
3 meisjes staan in kringetje rond een lessenaar. Ze zijn bezig groenten te snijden om zelf verf van te maken.
Een leerling kijkt naar de inhoud van een kookpan op een elektrisch vuurtje.
Op een grote tafel liggen er bladeren en afval dat je op straat kan vinden. De leerkracht geeft uitleg hoe leerlingen die blaadjes en dat afval moeten verwerken in een tekening.

Kunstkuur laat een academie 3 jaar samenwerken met het regulier onderwijs. Expertise-uitwisseling is het belangrijkste doel. Het was ook de reden waarom Ellen met haar academie instapte. ‘Meer dan de helft van mijn team is nieuw’, zegt ze. ‘We hebben net 5 nieuwe vestigingsplaatsen opgericht. Daar werken we met een breder, ander publiek en met minder ateliergevoel. We willen daarom expertise vergaren over talenbeleid, klasmanagement, ouderparticipatie... We zien Kunstkuur als een uitgebreide nascholing.’

Noden in de academie en op de basisschool

Net als de academie zit ook basisschool Sint-Albert met vragen die ze met Kunstkuur willen oplossen. Directeur Eva: ‘We zoeken volop onze weg in een nieuw leerplan. We focussen eerst op het onderdeel ‘Oriëntatie op de Wereld’ omdat we dan heel thematisch kunnen werken. Bovendien willen we daar muzisch werk en media aan koppelen. Om daarin te slagen en tegelijk het muzische te versterken, konden we nog extra expertise gebruiken.’

‘Ook willen we in die 3 jaar Kunstkuur graag onze leerlijnen voor muzische vorming uittekenen. Waarom koppelen we dat doel aan deze leeftijd? Waar ben je net mee bezig als je dit doet? We zijn benieuwd naar hoe de leraren van de academie dat zien.’

Van de derde kleuterklas tot het zesde leerjaar

Ze kozen ervoor om in het eerste trimester met de 3 oudste groepen te starten. In het tweede trimester zullen het tweede en derde leerjaar verder bouwen op wat er in het eerste trimester is gemaakt. Eva: ‘Dan zullen we ook rond grafiek werken en naar het grafiekatelier in de academie gaan. In het derde trimester zetten de derde kleuterklas en het eerste leerjaar samen een project op. Dat gebeurt om de toeleiding naar de academie gemakkelijker te maken. Op termijn willen we ook een afdeling hier op school openen.’

Van plantenencyclopedie tot oriëntatie-uitdaging

De echte praktijk toont zich in de klassen. Juf Caroline van het zesde leerjaar krijgt 3 weken lang, telkens 2 uur per week, leraar beeld en illustratie Chiara naast zich als co-teacher. Samen geven ze het leerstofonderdeel ‘Planten ordenen’. Ze startten met een overleg, er kwam een brainstorm met de leerlingen en een plan van aanpak. Ze maken onder meer een plantenencyclopedie met zelf uitgevonden categorieën en fantasienamen.

Juf Nelle van het vierde werkt met haar partner in crime, een architecte van opleiding, rond ruimte en oriëntatie, windstreken, kaartlezen, schaal. ‘We stippelen in 2 groepen een wandeling door Molenbeek uit. Het is de bedoeling dat ze op het einde elkaars wandeling verkennen en niet verloren lopen. Via een openklasmoment gaan we de routes ook met ouders stappen.’

De stop-motionfilmpjes van Annabel en Lucia

Juf Annabel van het vijfde leerjaar en leraar beeld Lucia hebben tot nu toe de meeste Kunstkuur-ervaring. Ze zetten 3 actuele onderwerpen in stop-motion om. Lucia: ‘De samenwerking met Annabel verliep heel organisch. In het co-teachen hebben we elk ons expertiseveld. Ik leer veel bij op organisatorisch vlak als ik bij haar in de klas bijspring. Voor elke les bespraken we waar elke groep in het proces zat, hoe we hen konden ondersteunen zodat de leerlingen zelf verder konden.’

Wat was voor haar het grootste verschil met lesgeven op de academie? ‘In de academie zie je de kinderen 2 uur per week en dan zie je ze weer 7 dagen niet. Ze moeten er elke keer weer inkomen. Doordat ik hier een hele week elke namiddag, kwam, was de  intensiteit anders. Die zorgt voor een heel andere werklijn en focus.’ Vandaag slaat het vijfde leerjaar een nieuwe weg in. Annabel heeft het over natte en droge vruchten. Dat verschil maken ze extra duidelijk door verf te maken van verschillende vruchten.

‘Hoe wij aan muzische vorming doen, onze visie dus, dat is onze expertise die we willen bijbrengen’

Ellen Janssens - directeur Sint-Lukasacademie

Wat versta jij onder muzisch werken?

Het valt op hoe vlot de samenwerking verloopt. Hoe komt dat, denken ze? ‘Hoe meer je van de noden van de school vertrekt, hoe minder de leraren puffen’, merkt Ellen op. ‘We leggen ook sterk de focus op een open proces. We vinden experimenteren, doodlopende straatjes opzoeken, positief omgaan met fouten belangrijk. Hoe wij aan muzische vorming doen, onze visie dus, dat is onze expertise die we willen bijbrengen. We leveren dus zeker niet alleen een extra paar handen. Dat zou onze expertise en het co-teachen tekortdoen. Doet een school op een andere manier aan het muzische, dan moet je eerst over die barrière. Dat is hier niet het geval.’

Eva: ‘Ik benadruk erg dat dit geen planlast of iets vrijblijvends is. Dit is doelgericht werken. Ik vraag aan de leraren dat ze bij alles wat ze doen of wat de co-teacher doet, op zoek gaan naar het doel, naar ‘waar bevindt de leerling zich op de leerlijn.’’

Deel de tips

De academie heeft 4 Kunstkuurtrajecten in verschillende scholen lopen. Om zeker te zijn dat iedereen hiervan leert, zitten de verantwoordelijken van elk traject regelmatig samen. ‘Dan verzamelen we alle tips in een lijst’, zegt Ellen. ‘Zoals hoe een leraar een opruimlied laat kiezen uit een Spotify-lijst voor het opruimmoment. Hoe gebeurt dat in andere scholen? We verzamelen al die ideeën en koppelen die terug naar het volledige team.’

Ook de school leert: ‘De academie brengt hier veel frisse ideeën binnen. En niet alleen op muzisch vlak.  We leerden via hen bijvoorbeeld TRELLO kennen, een online platform waarop je voorbereiding, documenten, agenda’s kan delen. Alles staat samen. Superhandig. En ook belangrijk: mensen gaan meer begrip voor elkaar hebben als ze elkaar en elkaars job leren kennen. Dat respect voel ik nu al. Het is waardevol om de vooroordelen over elkaar weg te werken. Zo vaart niet alleen het cultureel bewustzijn van de leerlingen, maar ook van de leraren er wel bij.’

 

Tips van de leerkrachten van beide teams

  • Zoek naar de juiste persoon. We vragen in de academie: wie heeft tijd voor dit project?  Bij wie spreekt het onderwerp aan? Zo heb je altijd een enthousiaste persoon die instapt.
  • Leg in elke klas een logboek. Daarin bundelt de klas ervaringen en resultaten. Zo ziet de volgende groep wat er het schooljaar ervoor gebeurd is en kunnen ze in dialoog gaan over hoe ze erop verder bouwen. Doorgeven, verder werken, uitwisselen…: dat vinden we belangrijk. Op verschillende niveaus kan dat het hele proces verbinden, zelfs al komen we maar 1 dag. Door dat schetsboek wordt het een deel van het geheel.
  • Hou mensen bij de les. Het is belangrijk dat je als directeur de zaak mee opvolgt en faciliteert, mensen rond de tafel brengt en bij de les houdt. Soms verdwaal je als leraar wat in je eigen ding. Het kan plezant zijn om meegenomen te worden in een ander verhaal.
  • Wees flexibel. De realiteit leert ons dat je in juni wel een plan klaar kan hebben, maar dat er op 1 september klassen zonder leerkracht zijn, dat er zieken vallen. Dan moet je kunnen schakelen, uren bundelen bijvoorbeeld en naar de academie komen. Het is wel belangrijk dat je het praktische aanpast aan het inhoudelijk en niet andersom.

Culturele vaardigheden en dragers

Wil je meer inzetten op cultuur in jouw klas? Ontdek de theorie Cultuur in de Spiegel.

CIS cirkel basis

Culturele vaardigheden

waarnemen

  • De bladranden van planten bekijken
  • Kijken naar voorbeelden in plantenencyclopedieën

verbeelden

  • Fantasienamen voor planten verzinnen.
  • Planten schetsen in Oost-Indische inkt.

conceptualiseren

  • Nieuwe categorieën bedenken om planten te ordenen.

analyseren

  • Nadenken over waarom een bepaalde plant tot een bepaalde categorie behoort.

Dragers

lichaam

  • Het proces van verf maken van vruchten bekijken.

voorwerpen

  • droge, natte vruchten.
  • Verschillende soorten bladeren en plantenencyclopedieën.

taal

  • Wetenschappelijke benaming van de planten en fantasienamen bedenken.

Grafische tekens

  • Sierlijke letters om plantennamen te benoemen
  • Wegenkaarten van Molenbeek voor de stadswandeling
  • Schetsen van planten.
Onderwijsniveau
Schooljaar 2019-2020
Lesuren/lestijden 5u per week