Boekenjuf Elien | Leesplezier wordt groter als je het deelt

De Gele Ballon is nog een jonge school. Elien kon er drie jaar geleden meteen na haar afstuderen aan de slag. Toen startte de school ook net een traject rond lezen op. ‘Ik stapte mee in de werkgroep,’ zegt ze. ‘We zijn toen begonnen met simpele activiteiten voor de hele school: ouders die kwamen voorlezen, leerlingen van het tweede die voorlazen aan kleuters, leerlingen van het zesde leerjaar die een poppenkast voorbereidden voor het eerste leerjaar ... Zo ontstond er een cultuur van klasoverschrijdend werken, zonder dat de leeswerkgroep dat nog moest vragen. Ik wou ook dat alle evenementen rond lezen niet alleen in de klas, maar ook in de school leefden. Dat duwtje heb ik mee gegeven.’

Een boekenhoek ontwerpen met je klas

Na dat eerste jaar stond lezen een jaar in de kijker binnen het schoolteam. Tijdens pedagogische studiedagen en vergaderingen stond het altijd op de agenda. ‘Zo hebben we stapsgewijs het lezen in onze school vorm gegeven,’ zegt Elien. ‘Daaruit is een actieplan gekomen. Eén van de dingen die met stip bovenaan stond, was een boekenhoek voor elke klas. Werk je idee uit, maak er een plan van en schat de kosten in. Die opdracht kreeg elke leerkracht. Ik heb mijn toenmalige klas laten brainstormen, we hebben de mooiste en de meest praktische ontwerpen samengevoegd na een stemronde, en gaven de boekenhoek vorm. Ook de meubels hebben we samen in elkaar gezet.’

Die boekenhoek verhuisde mee naar Eliens tijdelijk klas, nu het schoolgebouw wordt gerenoveerd. ‘Er staat een mix van prentenboeken, leesboeken, weetjesboeken … Ik deel ze niet echt op in categorieën. Ik heb ook een abonnement op het LEGO magazine. Een deel van de boeken ‘verberg’ ik, zodat ik ze regelmatig met andere boeken kan wisselen en de leerlingen dus altijd iets nieuws kunnen ontdekken. Daarnaast hebben we ook onze schoolbibliotheek. Daar vinden we per thema steeds verschillende soorten boeken.’

‘ Ik zet vrij lezen als taakje op het planbord. Leerlingen vinden het fijn als afwisseling tussen andere taken’

Schatkisten vol boeken

In haar klas pronkt een gouden thuistalenkoffer. Elien: ‘Daar zitten een 20-tal boeken in verschillende talen in. Meestal komen ouders daaruit voorlezen. Of oudere leerlingen.’ Veel van haar leerlingen zijn anderstalige nieuwkomers. Hoe verloopt het lezen bij hen? Elien: ‘We proberen hen zoveel mogelijk mee te laten draaien tijdens de gewone klaswerking en de leestijd in de klas. In het begin gaat het nog vooral over genieten van interactief voorlezen. Daarna evolueren ze naar zelf lezen. Door de vele prentenboeken in de klas kunnen ook zij leesplezier beleven.’

Ook gespot in haar klas: leeskoffers van de bib. Elien: ‘We gaan er elke maand naartoe. De leerlingen kennen ongeveer hun leesniveau en kiezen dan zelf. Meestal zit dat vrij goed. Ik vind niet dat er slechte boeken bestaan. Als ik denk ‘Dat is verouderd’, dan zijn er toch leerlingen die het nemen. Wat voor mij niet aantrekkelijk is, ziet er in de ogen van een kind soms anders uit.’

Wat staat er nu bovenaan de actielijst van de leeswerkgroep? ‘We zoeken naar een manier om ouders effectief bij het lezen te betrekken. Vaak kunnen ze zelf niet lezen en is de bib een systeem dat ze niet kennen. We leggen bij het begin van het schooljaar wel uit waarom we veel lezen in de klas en wat een bib is. Als ik dan een bingo voor thuis meegeef, dan hoor ik nog vaak ‘Juf, we hebben geen boekjes thuis. Waar haal je ze? In de bib. Wil je het adres nog eens geven, juf?’ Misschien gaan we wel eens in kleine groepjes van kinderen en ouders naar de bib.’

Delen, inspireren, samenwerken

Het motto van Elien is ‘Alles wordt groter als je het deelt’. Ook leesplezier. ‘Iets wat ik maak en goed werkt, deel ik graag via mijn blog of mijn Instagramaccount. Of ik zet het op KlasCement. Iedereen is op zoek naar ideeën en materiaal. Het is fijn dat mijn werk ook in andere klassen gebruikt wordt. Op Instagram zet ik soms recensies die ik samen met mijn leerlingen schrijf. Dat heeft als fijn neveneffect dat uitgeverijen me ook wel eens boeken opsturen. Verder koop ik er veel zelf, al steek ik geen geld in 1000 informatieve boeken. Die kan je gemakkelijk in de bib halen.’

Ze is een fan van ICT. ‘Ik ontwikkelde bijvoorbeeld QR-codes om leerlingen naar voorleesverhalen te leiden.’ Welke werkvorm slaat aan bij haar leerlingen? ‘Eén werkvorm die bij elke leerling past, bestaat niet, denk ik. Daarom gebruik ik zes werkvormen per maand in een leescircuit, dat ik zelf uitwerkte. In totaal heb ik ongeveer 30 opdrachten. Ze werken daarbij aan lezen, maar ratelen niet gewoon leesrijtjes af. Die mix van technisch lezen met leesplezier, probeer ik altijd te vinden. Mijn leerlingen lezen, maar hebben het niet altijd door. Zo wil ik hen ook tonen dat we niet lezen om te lezen, maar ook om dingen te leren. Ook de collega’s gebruiken het intussen.’ Lezen met het leescircuit staat op haar planbord. Net als het taakje ‘vrij lezen’ dat tegen het einde van de week klaar moet zijn. ‘Dit vinden ze wel fijn als afwisseling tussen de andere taken.’

‘Aangezien het merendeel van onze leerlingen enkel met boeken en lezen op school in aanraking komen, ligt hier een belangrijke taak voor ons’

Elke week lezen leerlingen van Eliens tweede leerjaar ook een halfuurtje samen met hun leesmaatje uit het vierde. Sinds kort proberen ze eenvoudige begrijpend lezen opdrachten uit waarbij de strategieën aan bod komen. Elien: ‘Weinig leerlingen uit het tweede leerjaar hebben het leesniveau dat je zou kunnen verwachten. Dan is het moeilijk om echt tot begrijpend lezen te komen. Na een brainstorm met de collega van het vierde zijn we tot een doorschuifsysteem met verschillende opdrachten gekomen. Het vierde past daarin de verworven opzoekstrategieën toe zodat het tweede leerjaar die ook leert kennen. Dat loopt fijn, want ze kunnen bijna 1 op 1 werken. We hebben het net uitgetest en merken dat ze in die kleine groepjes echt wel de denkstappen doen.’