Kartonnen doos én Photoshop? Leerlingen experimenteren met beeld in ateliers van de academie

Magie van het beeld

Door de hervormingen in het middelbaar onderwijs wordt het ontwikkelen van cultureel bewustzijn meer en meer een gedeelde verantwoordelijkheid van alle leerkrachten. Maar hoe breng je dat in de praktijk? Het Klein Seminarie van Hoogstraten zette volop in op vakoverschrijdend samenwerken.

In de voorbereidende lessen Frans en Engels bij mevrouw Vervloet leerden de derdejaars hoe de kunst en techniek van de fotografie zich gelijktijdig ontwikkelden in Groot-Brittannië en Frankrijk. Aansluitend kwam kunstenares en fotografe Sofie van IKO langs om de leerlingen met behulp van een schoendoos, wat tape en de wetten van de fysica een camera obscura te leren maken. Wat bleek: niet alleen met een hoogtechnologische smartphone kan je een foto maken, het kan ook met een doos met een gaatje en lichtgevoelig papier!

‘Een sterke foto maken kan niet alleen met een dure smartphone, zelfs met een schoendoos lukt het!’

Noa - leerling derde jaar

Voor veel leerlingen is het een openbaring. In de donkere kamer halen ze het fotopapier door chemische badjes en zien langzaam het beeld in negatief verschijnen. Het heeft iets magisch en hun enthousiasme is groot. De geur van de fotoproducten, het rode licht en wennen aan het donker, luisteren of iemand aan de deur van de doka klopt, goed kijken en kadreren en vooral de ‘camera’ stilhouden... Alle zintuigen worden geprikkeld. En de leerlingen ondervinden hoe foto’s pas kunnen slagen door een goede samenwerking, als ze rekening houden met elkaars werkproces.

Kritische reflectie

Hoe portretteer je jezelf, welke sterke punten licht je eruit en wat verberg je liever? In een volgende fase van het project gaan kleine groepjes  leerlingen aan de slag met Photoshop en een grafisch programma , begeleid door grafisch vormgeefster Ruth van IKO. Er wordt gegniffeld en overlegd, geëxperimenteerd met vorm en kleur. Al doende en dankzij de heldere instructies heeft Photoshop na een tijdje nog weinig geheimen voor de leerlingen. Ze leren kritisch kijken en analyseren. Want door het zelf te doen, merken ze hoe ingenieus en waarheidsgetrouw je foto’s kan manipuleren. De leerlingen leren zo kritisch reflecteren over hoe mensen zichzelf in beeld brengen, in de media en daarbuiten.

Negatief beeld

Over imago en zelfbeeld debatteren de leerlingen ook tijdens de les godsdienst met leerkracht Ann. Wie ben ik, hoe toon ik mezelf, wie zie ik in de spiegel? En wat laat ik liever niet aan anderen zien? De leerlingen maken een zelfportret in collagevorm en tekenen dit een volgend atelier met grafiekkunstenares Inge over op een glasplaatje met aquakrijt. Zo maken ze kennis met de – letterlijk – negatieve kant van hun tekening, noodzakelijk voor wat straks wordt afgedrukt. Met de drukpers maken ze handmatig een afdruk.

Dat bij deze druktechniek ook fysieke kracht en grote zorgvuldigheid te pas komt, is een nieuwe ervaring voor veel leerlingen. In de stimulerende omgeving van de ateliers opent deze lesvorm voor veel leerlingen een nieuwe dimensie en ontdekken ze een ander talent. De rustige concentratie in deze groep is opvallend en verrast ook godsdienstleerkracht Ann. ‘Het duurt lang, maar het is heel leuk om de kleuren te mengen en ik word er rustig van,' zegt Pim. ‘Ik zou de lessen veel beter onthouden als we dit meer mochten doen!’ aldus Nynke.

Cultureel bewustzijn

Voor de leerlingen waren de Culturele Expressie Projectdagen alvast een mooie kennismaking met het deeltijds kunstonderwijs. Maar dankzij het project zien de vakleerkrachten van het Klein Seminarie ook heel wat nieuwe mogelijkheden om hun eigen lespraktijk te verrijken. 

De sleutelcompetentie Cultureel Bewustzijn werd  ingebed in verschillende vakken en gekoppeld aan lesonderwerpen die op dat moment in het vak behandeld worden. Leerkrachten leerden zelf ook bijkomende woordenschat (in het Frans en Engels) rond fotografie, het technische proces en de geschiedenis van de fotografie en portretkunst. Net als de leerlingen gaf dit project hen de kans om kunst en cultuur te beleven en zich cultureel te uiten.